Press "Enter" to skip to content

Voor de Ommekeer

Directrice Rathenau Instituut Melanie Peters over cruciale relatie tussen wetenschap en samenleving

Als er een ding belangrijk is voor het Rathenau Instituut dan is het wel de binding van wetenschap en samenleving. Aan de hand van vier grote thema’s wordt er door zo ongeveer 50 mensen onderzoek gedaan naar vraagstukken die leven binnen de maatschappij en die Ondanks financiering vanuit het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voert het instituut haar eigen onafhankelijke koers in opdracht voor ministeries, publieke organisaties en overheden. Zo heeft het instituut op basis van de Amerikaanse presidentsverkiezingen onderzoek gedaan naar de invloed van nieuwe media op verkiezingen. In tegenstelling tot wat veel mensen menen blijkt het in Nederland nog wel mee te vallen met hoezeer mensen door nieuwe media worden beïnvloed, onder andere omdat er nog relatief veel nieuws wordt gewonnen bij de traditionele mediaoutlets. Ook wordt er aandacht besteed aan zaken als nepnieuws en andere prangende vraagstukken die opkomen in een wereld waar het onderscheid tussen online en offline steeds vager wordt.

Anne Fleur Dekker: Feministen moeten meer voorbij oude links-rechts schema’s denken

Zo een beetje alles wat Annefleur Dekker aanraakt verandert in controverse. Voor een groot deel komt dit doordat ze heel openhartig deelt wat ze denkt en dit vervolgens ongefilterd op sociale media plaatst. Ze roert zich onder andere op Twitter actief in de discussie over feminisme en andere vormen van ongelijkheid. Toch geeft het medium haar niet alleen maar de mogelijkheid om in debat te treden, maar moet ze ook vaak incasseren. Zelf prijst Dekker dit als een goed democratisch mechanisme. Aan de ene kant kan de sfeer op sociale media soms grimmig zijn, maar het zorgt er wel voor dat misstanden nu sneller aan het licht komen. In dit gesprek met Marlies Dekkers gaat ze in op wat feminisme voor haar precies betekent en welke rol sociale media voor haar hierin spelen.

Tamara de Weijer: Doctoren grijpen te snel naar medicijnkast – meer aandacht voor levensstijl nodig

Onze medische zorgverlening behoort tot de beste van de wereld. Toch zijn er plaatsen in de wereld waar mensen aantoonbaar langer en gezonder leven. Hoe kan dit? Volgens Tamara de Weijer, huisarts en auteur, ligt dit aan de inrichting van ons zorgstelsel, en dan met name aan een belangrijke blinde vlek hierbinnen. In een notendop beweert zij dat de Nederlandse doctor te snel naar de medicijnenkast grijpt en nog te weinig aandacht besteedt aan wat werkelijk bijdraagt aan een gezonder en langer leven: onze levensstijl. Wat onderzoek naar de ‘blue zones’ laat zien is dat niet alleen een levensstijl van goed eten en dagelijks bewegen bijdraagt aan de lange termijn gezondheid van het lichaam, maar dat ook meer culturele factoren zoals een gezond familieleven en zingeving hier en positieve uitwerking op hebben. De Weijer wijst erop dat er veel aandacht is voor het belang van een goede levensstijl. Zo is onlangs een levensstijlinterventie in de basiszorgverzekering opgenomen en zien we dat met name jongeren veel bewuster omgaan met eten dan eerdere generaties. Toch mag het volgens De Weijer wel een tandje sneller. Hoe en waarom deze transitie ingezet kan worden vertelt ze aan Marlies Dekkers in dit gesprek.

Annemarie van Gaal en Marlies Dekkers: Vrouwen nog te vaak naïef over financiële zaken

Bij het grote publiek is Annemarie van Gaal bekend om haar uitgesproken financiële tips en als ‘dragon’ in het programma Dragons Den. Wat minder bekend is hoe Van Gaal in haar twintiger jaren met veel doorzettingsvermogen en een gezonde dosis bluf haar eerste carrièresucces binnen heeft gesleept. Als alleenstaande moeder was ze het zat dat ze nauwelijks rond kon komen iedere maand en drong ze vanwege een buitenlandtoelage bij haar toenmalige werkgever VNU aan om uitgezonden te worden naar Rusland. Haar aanhouden werd beloond en eenmaal in Rusland wist ze de omzet van het bedrijf flink op te krikken. Uiteindelijk verkocht ze een minderheidsbelang in het bedrijf en besloot ze voor zichzelf te gaan werken. In dit gesprek met Marlies Dekkers vertelt ze waarom geld een goede drijfveer kan zijn en waarom met name vrouwen zich minder zouden moeten schamen om winst te maken met de dingen die je doet. Dat begint er al mee dat je “respect voor geld moet hebben”, wat zich al simpelweg uit in de manier hoe je er mee omgaat. Hoe dat in zijn werk gaat en meer vertelt ze in dit gesprek.

Bram Bakker: Psychiatrie leent zich niet voor benadering vanuit ziektemodel

Over de geestelijke gezondheidszorg is veel te doen. Zo heeft Bram Bakker, zelf psychiater, zich in de media veel uitgelaten over de neiging binnen de psychiatrie om geestesklachten als ziektes weg te zetten. “In feite zijn er nog maar twee extremen: of iemand krijgt een pil óf iemand gaat cognitieve gedragstherapie volgen”, zo stelt hij in dit gesprek met Marlies Dekkers. Wat hier onder andere misgaat is dat problemen worden gereduceerd tot hun lichamelijke oorsprong – bijvoorbeeld tot serotonine- of adrenalineniveau's – die behandeld kunnen worden door specialisten. Door problemen op deze wijze te isoleren en bij specialisten onder te brengen verliezen we uit het oog dat veel geestesziekten niet kunnen worden verklaard vanuit hun lichamelijke basis. Dat terwijl er volgens Bakker geen enkel hard bewijs is dat er een verband bestaat tussen bijvoorbeeld serotoninegehaltes en ervaren problemen. Hij stelt dan ook dat er een ommekeer nodig is binnen ons denken hierover, een ommekeer die juist tegen een aantal trends van de afgelopen jaren ingaat. “De beste behandelaren geven persoonlijke aandacht, terwijl we steeds meer aanbod van onpersoonlijke, e-learning programma’s zien. Het gaat er in de meeste gevallen om dat de mens zijn (afwijkende) gedrag kan begrijpen en een verhaal weet te smeden waar hij of zijn mee verder kan.” Hoe dit volgens hem zit vertelt Bakker in dit gesprek met Marlies.

Haroon Sheikh: Atlantische tijdperk komt ten einde – op naar een politiek van het water

In een van zijn vorige werken beschrijft Haroon Sheikh waarom hij denkt dat het tijdperk van Westerse hegemonie voorbij is en welke nieuwe wereld zich voor onze ogen ontvouwd. Het Atlantische tijdperk, zoals hij het noemt, zal steeds meer plaatsmaken voor een wereld waarin meerdere partijen een dominante positie zullen moeten delen met elkaar in plaats van dat we kunnen spreken van één leidende partij. Om deze ontwikkelingen beter te begrijpen ontwikkelt Sheikh in zijn werk Hydropolitiek een nieuwe manier van denken over globale politieke bewegingen. In plaats van geopolitiek – de politiek van het land – introduceert hij een politiek van het water, waarbij meer de nadruk komt te liggen op de fluïditeit van gemeenschappen en politieke coalities. Kenmerkend is hierbij de gedachte dat niet-Westerse landen de schaduw van de moderniteit van zich af zullen slaan en op eigen wijze een verhouding tot de daaruit voortvloeiende krachten van bijvoorbeeld globalisering en digitalisering gaan ontwikkelen. Hoe dit precies in zijn werk gaat vertelt Sheikh in dit gesprek met Ad Verbrugge.

Cees van Lotringen: Nederlandse geschiedenis is bron voor nieuwe grote visie

Journalist en schrijver Cees van Lotringen vraagt zich in het boek Tot hier nu verder af waar Nederland haar voorspoed en succes aan te danken heeft. Zijn zoektocht leidt hem langs de Gouden Eeuw, de opstand tegen de Spanjaarden en de ontwikkeling van het burgerdom. Al deze elementen zijn volgens Van Lotringen van grote invloed op wat hij het pragmatische DNA van de Nederlander noemt. Deze archetypische figuur van de koopman helpt niet alleen om onze culturele geschiedenis beter te begrijpen, maar ook om een nieuwe visie voor Nederland te ontwikkelen. Van Lotringen beschrijft ons tijdsgewricht niet als een tijdperk van verandering maar als een verandering van tijdperk. Het aandeelhouders kapitalisme met zijn uitgangspunt van oneindige groei, de toenemende vermogensongelijkheid en de mogelijk desastreuze invloed van de mens op het milieu wijzen op een naderende kentering. De nieuwe wereld die zich langs allerlei lijnen aan ons aan het openbaren is kan beter begrepen worden door de canon van Nederland er bij te betrekken. Paul van Liempt voelt hem hierover aan de tand.