Govert Buijs: Ons economisch denken is te monomaan – op naar een vreugdevolle economie

David van Overbeek in gesprek met Govert Buijs, hoogleraar aan de Goldschmeding-leerstoel voor Economie & Civil Society (VU), over de vraag waartoe de economie eigenlijk op aarde is.


Aan het begin van dit jaar heeft Govert Buijs, hoogleraar aan de Goldschmeding-leerstoel voor Economie en Civil Society, in zijn inaugurele rede een pleidooi gehouden voor het doordenken van economie in termen van vreugde, met een sterke gerichtheid op wat bijdraagt aan het opbloeien van mensen. Dit in tegenstelling tot het huidig dominante denken over economie in termen van efficiëntie en excellentie. Volgens Buijs levert de economie ons veel goeds, maar ontstaan er ook nieuwe aberraties zoals milieuvervuiling en burn-out. Daarom doen we er goed aan om de volgende fundamentele vraag opnieuw te stellen: waartoe is de economie op aarde? In dit gesprek vertelt Buijs over de zoektocht naar het antwoord op deze vraag.

Het eenzijdige beeld van de egoïstische mens

De klassieke opvatting binnen de economie gaat er vanuit dat de mens een zelfzuchtig wezen is dat binnen de gemeenschap aan nutsmaximalisatie doet. Deze opvatting ligt ten grondslag aan veel economische theorieën en vormen daarmee ook de manier waarop wij over economie denken. Juist dit beeld is volgens Buijs te eenzijdig. “Om dat te kunnen zien kunnen we kijken naar hoe een mens zich onderscheidt van een dier. Mensen zijn in zeer grote mate afhankelijk van elkaar, zowel vlak na geboorte als in de rest van hun leven. Daarnaast zijn talenten onder mensen individueel heel scheef verdeeld, maar vormen deze vanuit een abstracter niveau een meer coherent geheel. ” De economie zou zo een abstracter niveau kunnen zijn, waar mensen hun behoeftigheid kunnen organiseren en de pluraliteit van hun creativiteit kunnen inzetten voor anderen. 

Deze meer humanere invulling van economie zien we volgens Buijs ook al bij grote denkers van de economie als Adam Smith in The Wealth of Nations. Echter is er in het verleden door klassieke economen te selectief geshopt uit zijn gedachtegoed. Buijs: “Hedendaagse bewegingen zoals Rethinking Economics proberen daarom opnieuw te doordenken wat eigenlijk de bedoeling is van de economie als wetenschap. Daarbij ben ik soms wel pessimistisch. Niet over de ontwikkelingen zelf, maar wel over het tempo waarin ze zich voltrekken.”

Studenten gevangen in monomaan curriculum

Waar komt deze urgentie vandaan? Buijs: “Binnen de economische wetenschap wordt nog te veel vast gehouden aan een monomaan curriculum waarbinnen denken in termen van financiële waarden het belangrijkst zijn. In mijn colleges filosofie van de economie probeer ik studenten kennis te laten maken met een bredere oriëntatie op wat van waarde is. Hierbij draait het niet alleen om winst, maar vooral om betekenisvol werk. Betekenis ervaren mensen in de vreugdevolle ervaring van het opbloeien van anderen en het kunnen bijdragen aan hun welzijn.” Daar komt volgens Buijs ook een andere houding op het leven bij kijken. Niet een die gericht is op controle en eigen behoeftes, maar een hoopvolle houding waarin de behoeften van anderen ook een centrale rol spelen.

Hij merkt dat er een grote groep studenten is die zich interesseren in deze problematiek en die nu nog te weinig worden bediend. “Ook studenten voelen de drang om mee te gaan in het gelddenken, maar als je nou vraagt wat ze er zelf van vinden dan geven ze al snel aan dat ze het gevoel hebben er in mee te moeten gaan omwille van carrière of het werk dat ze ambiëren. Eigenlijk houden we ze dus gevangen in een bepaald discours.”

Toch lukt het niet altijd om studenten hiervoor warm te laten lopen. Buijs: “We zien een hardnekkige tweedeling onder studenten. Sommigen zijn moeilijker te bereiken. Zij ervaren zo’n vak als een moetje.” Desalniettemin vindt Buijs het zijn taak om zijn boodschap te blijven verkondigen. “De taak van een universiteit is niet om mensen te bevestigen in wat ze al denken, maar ze te confronteren met andere beelden. Mensen moeten worden losgemaakt van het idee dat de wereld er slechts op een manier uitziet. Ze moeten voeling krijgen voor andere ideeën en opvattingen.”

Koop bij Bol.com

Koop bij bol.com