Dylan Vianen: Bildungonderwijs geeft studenten gevoel van richting waar ze naar verlangen

David van Overbeek in gesprek met Dylan Vianen, initiatiefnemer van de Bildungacademie, over het succes van de Bildungacademie en het belang van vormend onderwijs.


Zo rond de tijd van de Maagdenhuisbezetting kwam een kleine groep studenten en docenten in een kraakpand in de Amsterdamse Spuistraat bij elkaar omdat ze iets miste binnen het onderwijsaanbod en daar de zere vinger op wilde leggen. Onderwijs, zo ontdekten ze, moet meer zijn dan alleen kennisoverdracht; het dient ook een vormend karakter te hebben. Samen besloten ze zelf initiatief te nemen en dit onderwijs aan te gaan bieden. Bijna vijf jaar later floreert de Bildungacademie nog steeds en is ze onlangs zelfs door de VU gevraagd om een bachelor-breed programma mede vorm te geven, waarbij persoonlijke vorming van de student en het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid centraal staat. In dit gesprek met David van Overbeek vertelt Dylan Vianen hoe dit tot stand is gekomen en wat er allemaal in het verschiet ligt.

Op de zeepkist

“Zelf had ik torenhoge verwachtingen van mijn studie filosofie toen ik in Amsterdam ging studeren”, vertelt Vianen. “Maar het bleek bij lange na niet wat er van had verwacht. Hoogleraren bleken vooral boekenkennis te zenden en er was geen oog voor hoe die kennis in de maatschappij ingezet kan worden.”

Het was pas tijdens een vak uit het honoursprogramma dat in Vianen het vuur voor Bildung werd aangewakkerd. “Ik volgde het vak retorica, maar de docenten hadden het vak op een totaal andere manier ingericht. Zo moesten we speeches schrijven vanuit het perspectief van een politieke opponent en een toespraak houden in de metro. Dat was ontzettend spannend en waardevol om te doen. Je gevoelens en gedachten omzetten in taalbeelden is iets wat je alleen kan leren door het te doen.”

Organisatorisch succes

Doen. Als je Vianen hoort spreken is dat waar het bij vormend onderwijs om draait. Ook het organisatorische succes van de Bildungacademie vindt hierin zijn grondslag. “Je moet niet te lang met elkaar eerst proberen vast te stellen over wat vormend onderwijs nu is en ellenlange discussies hebben over hoe dat vorm krijgt. Nee, je moet al snel aan de slag. Op een gegeven moment krijg je vanzelf resultaten en daar kan je dan weer op reflecteren.”

De uitdaging zit het hem dan ook vooral in het vertalen van abstracte theoretische kennis naar concrete handelingen. Bij retorica lijkt de praktische component – speechen in een metro – voor de hand te liggen, maar hoe zit dat bij andere traditionele Bildungvakken zoals ethiek? “Ethiek kan je niet alleen leren uit boeken, maar ook door het ontleden van rolmodellen, zowel historische als nu levenden. Door de levenswandel inzichtelijk te maken krijgt de student een beeld van hoe mensen bepaalde waarden belichamen en hoe die in de verdringing kunnen komen met de dagelijkse praktijk.”

Hetzelfde geldt voor abstracte ideeën zoals digitalisering. Door zoiets concreet te maken begrijpt een student beter wat het betekent. “Om te begrijpen wat digitale overvloed betekent hebben we bijvoorbeeld een digitale detox georganiseerd, waarbij alle apparaten een week op stil gingen. Ook vragen we studenten een schets te geven van een zelf bedacht digitale applicatie, en vragen we ze wat er zou gebeuren als deze applicatie in de handen van een tiran of een heilige terechtkomt. Door zowel een utopisch en dystopisch beeld te schetsen worden studenten uit hun comfortzone gehaald en moeten ze hun verbeeldingskracht gebruiken om over digitalisering na te denken.”

Het nieuwe normaal

In februari gaat aan de VU een bachelor-breed programma van start dat inspringt op de grotere vraag onder studenten naar dit type onderwijs. Bij A Broader Mind is ook de Bildungacademie betrokken. “We willen dat Bildung het nieuwe normaal wordt. Dat is ambitieus, maar tegelijkertijd zien we ook dat het ministerie van onderwijs meer aandacht wil geven aan dit type onderwijs. Ook op Europees niveau zijn er bewegingen zichtbaar. Belangrijk is wel dat Bildung in deze tijd iets heel anders betekent dan vroeger. Het gaat er in deze tijden van verandering en volatiliteit juist om studenten een stabiele basis te geven zodat ze met deze beweeglijkheid om kunnen gaan.”

Koop bij bol.com