Staat van verwarring, de coronacrisis en de vraag naar het goede leven. In gesprek met Ad Verbrugge

Marlies dekkers in gesprek met filosoof Ad Verbrugge over de coronapandemie en de vraag naar het goede leven. “We moeten naar een breder, zinvoller verhaal.”

In zijn werk is Verbrugge al jaren bezig met het thema van de techniek. “Op het moment dat we dat gebruiken doet dat iets met de manier waarop we ons tot elkaar verhouden. Techniek is niet alleen maar een middel, maar creëert een eigen ruimte.” Een term die Verbrugge in dat verband hanteert is ‘ontlijving’: de mens wordt door de digitalisering steeds meer uit de fysieke wereld, de lijfwereld, getrokken. “Dat doet wat met de manier waarop we denken, leven en ervaren.” De schermwereld levert vrijheid en veel mogelijkheden op, maar we kunnen er ook in verstrikt raken. “Denk maar eens aan een avondje surfen op het internet.”

Vanuit zijn werk kijkt Verbrugge naar alle veranderingen die er nu maatschappelijke gaande zijn. Zo leidt de social distancing tot een versnelling van ‘ontlijving’. En ook onze ervaring van sterfelijkheid is op een bepaalde manier verwrongen geraakt, zo stelt Verbrugge. “Je ziet dat de absolute wil om te beheersen nu levensgroot is. [..] We worden geconfronteerd met het leven, en je ziet dat wij dat eigenlijk niet meer zo gewend zijn.” Technologie is voor ons welhaast een rituele omgeving geworden, zo betoogt Verbrugge. “We hebben een technologische manier om het stervensproces vorm te geven. De grote schok rond corona, zoals ik het zie, is vooral dat de techniek het niet aankon.”

Het gevolg? We trekken ons zonder al te veel klagen massaal terug in een beschermde wereld. “Ik denk dat we in een versnelling kwamen waar het ging om die bescherming.” Die bereidheid tot vergaande bescherming achter onze schermen hangt volgens Verbrugge samen met een diepe angst, namelijk “de angst om controle te verliezen en te sterven.”

Volgens Verbrugge is die angst disproportioneel groot geworden. “Het gevaar van angst is dat je het zicht op de werkelijkheid verliest.” Men heeft nauwelijks door wat voor gigantische consequenties de lockdown uiteindelijk zal hebben op ons leven en de samenleving. Men leeft, zo stelt Verbrugge, in een soort dromerigheid, gefaciliteerd door technologie.

De vraag is hoe we voorbij deze angst en dromerigheid kunnen komen. Verbrugge pleit voor een reëler beeld voor wat er nu aan de hand is. Daarnaast is een herwaardering van het lichamelijke en het contact met de fysieke ander van belang. “Ik geloof dat dat ook psychologisch heel belangrijk is. Een reëler verhaal, maar ook de oproep om beter voor jezelf te zorgen.” Hoe kan dat worden bewerkstelligd? Verbrugge: “We moeten naar een breder, zinvoller verhaal toe waarin verschillende disciplines hun zegje mogen doen.”