Paul Scheffer: Slaat relativering grenzen om in onvrijheid?

Ad Verbrugge in gesprek met Paul Scheffer, hoogleraar Europese studies in Eindhoven en Amsterdam en columnist, over het verdrag van Marrakesh en zijn recent verschenen boek De vorm van vrijheid.


Het recent ondertekende verdrag van Marrakesh heeft in veel landen stof doen opwaaien. Zo ook in Nederland. Wat volgens Paul Scheffer vooral opviel is de manier waarop kritiek op het pact is gemarginaliseerd en gediskwalificeerd terwijl er afspraken in het pact staan die wel degelijk wenkbrauwen doen fronzen, zoals richtlijnen voor positievere berichtgeving door media over immigratie. In dit gesprek bespreekt hij met Ad Verbrugge zijn blik op het Marrakesh verdrag, waarmee hij ook aan thematiek van zijn recent verschenen boek raakt.

Tandem van humanisme en neoliberalisme

Scheffer voelde in eerste instantie argwaan doordat voorstanders zeiden dat de afspraak niet-bindend en beperkt in werking zou zijn. Scheffer: “Als je dan zo enthousiast bent over afspraken dan zou je toch juist hopen dat het een bindende werking heeft? In ieder geval richt mijn kritiek zich erop dat in het pact onvoldoende afspraken worden gemaakt tussen Europa en Afrika over wederkerigheid. In die afspraken wordt nu vooral gespecificeerd welke rechten migranten hebben bij land van aankomst, maar ook zouden landen van herkomst meer moeten meewerken aan het terugnemen van migranten die uitgeprocedeerd zijn. Die verhouding is nu scheef.”

Daarnaast komt het pact volgens Scheffer voort uit een eigenaardige tandem van humanisme en neoliberalisme. “Aan de ene kant is er een vrij economisch, neoliberaal pleidooi waarbinnen het belang van goedkope laaggeschoolde arbeiders centraal staat. En aan de andere kant is er een warmer humanistisch discours dat pleit voor de relativering van grenzen en dat immigratie als een soort natuurkracht ziet. Tezamen zorgt dit voor de moralisering van arbeidsmigratie en een economisering van het vluchtelingenbeleid. Dat is iets waar we mee moeten oppassen omdat zo het idee van een sociaal contract wordt ondermijnd.”

Vloeibare grenzen

In zekere zin wordt ieder sociaal contract beïnvloedt door een inherente spanning tussen mensenrechten en burgerrechten. De een is universeel, de ander territoriaal. Scheffer wijst er op dat zijn pleidooi om na te denken over grenzen er niet op is gericht soevereine burgerrechten te verabsoluteren, maar wel om er op te wijzen dat grenzen een belangrijke morele betekenis vervullen. Scheffer: “Als mensen een morele verlegenheid voelen bij het praten over grenzen dan wijs ik ze graag op de Helsinki-akkoorden van na de Tweede Wereldoorlog, waarbij wederzijdse erkenning van grenzen juist een heel ontspannende werking op de internationale politiek had.”

“In Nederland hebben we twintig jaar lang gedebatteerd over iets dat heel moeilijk aan te pakken is, namelijk integratie. Ondertussen hebben we het niet gehad over controle van immigratie, wat veel meer maakbaar is. Lang hebben we daarbij gedacht dat het wegvallen van grenzen ons vrijer maakt. Het kan juist wel eens zo zijn dat het vloeibaar worden van grenzen omslaat in onvrijheid.”

Koop bij Bol.com

Koop bij bol.com