Chris Aalberts: Decentralisatie dreigt van middelgrote gemeenten technocratische speelbal te maken

David van Overbeek in gesprek met Chris Aalberts, journalist en schrijver van het boek Palermo in het Marsdiep, over misstanden in de lokale politiek van Den Helder.


Sinds een aantal jaar is het landelijk beleid er op gericht meer bestuursaangelegenheden te decentraliseren. Op papier hebben gemeenten hierdoor extra taken, maar krijgen ze ook meer zeggenschap en verantwoordelijkheid zodat ze de lokale bevolking beter kunnen bedienen. Niet overal pakt dat goed uit, zegt Chris Aalberts, schrijver van het boek Palermo aan het Marsdiep. In Den Helder is volgens hem te zien hoe de papieren voordelen van decentralisatie in de praktijk teniet kunnen worden gedaan door andere krachten die spelen. In dit gesprek met David van Overbeek bespreekt hij waarom de Noord-Hollandse stad volgens hem symbool staat voor grotere uitdagingen voor de lokale politiek.

Onbegrip en schimmige beloftes

“We lezen eigenlijk heel weinig over politiek in kleine gemeenten. Amsterdam, Rotterdam en misschien Den Haag halen regelmatig de nationale media, maar over het politiek handwerk in gemeenten zoals Den Helder lees je nooit iets.” Aalberts begrijpt wel dat lokaal nieuws misschien niet zo interessant is maar vindt het desalniettemin zorgelijk als je tegelijkertijd ziet dat er meer verantwoordelijkheden bij de gemeente komen te liggen. “Er ontbreekt controle op wat lokale politici beweren en doen.”

“De gemeente gaat al lang niet meer alleen over groenvoorzieningen en ruimtelijke ordening. Nu moet ze zich ook bezighouden met zaken als sociaal domein en PGB. Alleen niemand in Den Helder heeft mij correct kunnen uitleggen waar de bevoegdheid van de gemeente begint en waar deze eindigt.”

De wijze waarop verkiezingscampagnes worden gevoerd zijn tekenend voor dit onbegrip. “De verkiezingscampagne in Den Helder ging vooral over het voortbestaan van het ziekenhuis, terwijl de gemeenteraad daar helemaal niet over gaat.” Ook ging het over de leegstaande V&D, die in Den Helder een bijzonder groot gedeelte winkelgevel in beslag neemt. “Dan wilde het CDA dat het moest worden opgeknapt en dat er een terras van moest worden gemaakt. Nou, dat is commercieel vastgoed. Die jongens lachen zich kapot als de gemeente dat gaat opkopen.”

Technocratische speelbal

Het lijkt er op dat decentralisatie op zichzelf dus niet zaligmakend is. Het moet altijd in de context worden beschouwd, en over die context gaat het boek van Aalberts dan ook wezenlijk. Zo is Den Helder tegelijkertijd een krimpgemeente, dalen de oplages van lokale journalistiek door consolidatie van dagbladen en is er weinig aanwas van capabele politici. Er lijkt dus een spanning te zijn tussen de verwachtingen over gemeentelijk bestuur en de daadwerkelijke zaken waar ze zich kan roeren.

“Je zou bijvoorbeeld willen dat het bestuur van landelijke partijen de nieren proeft van lokale kandidaten die de politiek in willen, maar in de praktijk zijn er te weinig mensen die het willen doen waardoor er geen keuze is. Tegelijkertijd zijn er geen journalisten die hier verslaggeving van doen, en wordt door de lokale media die nog over zijn misschien maar een kwart van de bewoners bereikt.”

Aalberts waarschuwt ervoor dat we moeten oppassen dat gemeentes niet een technocratische speelbal worden, waarbij het alleen maar lijkt alsof er meer bevoegdheden bij gemeenten komen te liggen, terwijl achter de schermen alsnog wordt beslist. Om dat tegen te gaan pleit hij voor meer lokale verslaglegging. “Op dit moment is er te weinig controle op lokale politici en wordt er niet getoetst wat die mensen doen. De gemeentepolitiek kan alleen goed functioneren als er burgers zijn die betrokken zijn bij de lokale politiek en kritische vragen stellen.”

Koop op Bol.com

Beluister op Spotify