Press "Enter" to skip to content

Ad Verbrugge: Wordt het goede leven door de vrije markt ondermijnd?


Paul van Liempt in gesprek met Ad Verbrugge, filosoof en schrijver, over het boek het Goede Leven en de Vrije Markt.

Vanaf 2019 wordt er een nieuw lesboek voor het vak filosofie aan het voortgezet onderwijs gebruikt: Het Goede Leven en de Vrije Markt. Het boek kent een opvallende thematiek waardoor het niet alleen lijkt te zijn geschreven om gelezen te worden door middelbare scholieren. “Dat klopt”, zegt medeauteur Verbrugge, “We leven in een tijd waarin enorme vragen op ons afkomen die voor iedereen urgent gaan worden. Het is daarom ook te lezen door een breder publiek.” In dit gesprek voelt Paul van Liempt hem aan de tand.

Scharniermoment in de tijd

Allereerst het thema. Waar gaat dit boek over? Verbrugge: “In dit boek gaan we in op het idee dat veel van ons dagelijkse leven wordt bepaald door een bepaalde manier van denken en organiseren die we markt-achtig kunnen noemen. Daarbij benadrukken we dat ieder mensenleven zijn richting mede door de context waarin die zich bevindt en de mogelijkheden die het daarbinnen heeft. Wij vragen ons af of de markt-achtige context niet zodanig is dat het goede leven wordt ondermijnt.”

De vraag is dan wat de gevolgen zijn als dit blijkt te zijn. Verbrugge windt in ieder geval geen doekjes om de urgentie van het boek. “Ik ben geneigd te zeggen dat we het huidige tijdsgewricht kunnen vergelijken met de reformatie en de Verlichting. We hebben in korte tijd een enorme levensbeschouwelijke omslag gemaakt terwijl tegelijkertijd door technologisering onze leefwereld radicaal aan het veranderen is. We zijn op zoek naar oude bronnen.”

Moderne mens ondermijnt zijn eigen bestaansvoorwaarden

Uit het boek blijkt dat het Verbrugge en zijn medeauteurs er om te doen is mede door gebruik van oude bronnen het project van de moderniteit te bevragen. Verbrugge: “Het systeem dat daardoor is ontstaan staat onder druk door een bepaald vrijheidsbegrip, namelijk een vrijheid waarbinnen voor ieder individu alles mogelijk moet zijn. Er zijn een aantal lijnen waarlangs we proberen te schetsen hoe dat plaatsvindt. Neem de lijn van het lichamelijke. Als mensen continu worden geprikkeld zodat ze continu suikers nodig hebben dan heeft dat ook een lichamelijke weerslag. De ontwikkeling wordt dan eenzijdig.”

“We moeten beginnen in te zien dat de afgelopen decennia een leer is verkondigd die zich niet als zodanig heeft aangediend, maar juist als iets neutraals. Deze leer vertelde dat door het eigenbelang na te streven mensen ook het geluk van andere maximaliseren. De realiteit is echter dat hierdoor zeer transactionele relaties zijn ontstaan, terwijl het economische leven om veel meer gaat dan alleen transacties.”

Ad Verbrugge

Een andere lijn die het boek wordt behandeld is die van instituties. Door een eenduidig “markt-achtige context” dreigen nationale instituties te worden uitgehold. “Het economisch verkeer van het ongebreidelde marktkapitalisme kan de werking van instituties ondermijnen, terwijl goed functionerende instituties juist tot de bestaansvoorwaarden voor de moderne mens behoren. Daar komt bij dat het denken in termen van de homo economicus er ook voor zorgt dat relaties tussen mensen in het teken kunnen komen te staan van manipulatieve verhoudingen, waarin winst wordt geoptimaliseerd.”

Doorbroken vanzelfsprekendheid

Op de vraag hoe je mensen verleidt dit boek niet alleen te lezen maar ook daadwerkelijk in zich op te nemen zegt Verbrugge: “Waar we mee moeten beginnen is in te zien is dat er de afgelopen decennia een leer is verkondigd die zich niet als zodanig heeft aangediend, maar juist als iets neutraals. Deze leer verkondigde dat door het eigenbelang na te streven mensen ook het geluk van andere maximaliseren. De realiteit is echter dat hierdoor bijvoorbeeld zeer transactionele relaties zijn ontstaan, terwijl het economische leven om veel meer gaat dan alleen transacties. Om hierover na te denken willen we een taal aanreiken die dit mogelijk maakt. In ieder geval is het een hoopvolle gedachte dat we nu in een tijd leven waarin mensen zich genoodzaakt voelen om weer filosofisch na te denken. De nood doorbreekt de vanzelfsprekendheid en laat ons weer nadenken.”


Koop bij Bol.com


Deel dit gesprek: