Press "Enter" to skip to content

Remco Breuker: Politiek kan niet om Noord-Koreaanse strafkampen heen


Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden, in gesprek met Paul van Liempt over wat de wereld met Noord-Korea aanmoet.

Noord-Korea is een land dat sterk tot de verbeelding spreekt. Het gesloten karakter, de absurde propaganda en de onzekerheid over de aanwezigheid van kernwapens zorgt voor veel speculaties en soms karikaturale beeldvorming. Volgens hoogleraar Koreastudies Remco Breuker is het juist deze beeldvorming die een goed begrip van de situatie in Noord-Korea in de weg staat. In zijn boek De B.V. Noord-Korea zet hij uit een hoe het land volgens hem werkelijk in elkaar zit en hoe we het beter kunnen begrijpen.

Concentratiekampen

Niet in de laatste plaats wordt een goed begrip van Noord-Korea gehinderd door de grote afwezigheid van wetenschappelijke literatuur. Zo wordt het bestaan van concentratiekampen in het land al jaren vermoed, maar kan dit niet volgens beproefde methoden worden vastgesteld. Toch is er voldoende indirect bewijs, vindt Breuker. Dat wetenschappers het moeten doen met minder dan ideale bronnen zoals satellietfoto’s en getuigenverslagen van dissidenten kan volgens hem niet leiden tot het verwerpen van het bestaan van deze kampen. “Dat vind ik onvergeeflijk”, zegt Breuker. “Op dit moment heb ik geen reden om niet aan te nemen dat de concentratiekampen bestaan. Er zijn teveel getuigenissen. Honderden.”

Op de vraag waarom hij zelf niet naar Noord-Korea afreist om veldwerk te verrichten geeft hij een ontnuchterend antwoord. Ten eerste is hij bang opgepakt te worden omdat hij in het verleden onderzoek heeft gedaan naar Noord-Koreaanse geldstromen. Zo weet hij van de Zuid-Koreaanse inlichtingendienst dat zijn naam op de lijst van het staatsapparaat staat. “Ons onderzoek wordt zo serieus geacht dat men denkt dat je subversieve praktijken tegenover het regime onderneemt”, zo concludeert Breuker. Ten tweede ziet hij mensen terugkomen uit Noord-Korea die helemaal verliefd zijn geworden en zo gecompromitteerd raken. “Niet omdat ze zo zeer onder de indruk zijn van wat ze hebben gezien, maar vanwege het feit dat ze zich voelen behandelt als verkorene. Aan die kracht wil ik mij niet blootstellen.”

Profiteren van dwangarbeid

Als wetenschapper voert Breuker zijn werk dus hier uit, bijvoorbeeld door uit verhalen van vluchtelingen en VN-rapporten een samenhangend geheel te destilleren. Daaruit leidt hij af dat Noord-Korea niet alleen op systematische wijze mensenrechten negeert, maar dat zelfs andere landen profiteren van deze situatie door slavenarbeid en uitbuiting van mensen in strafkampen. “Ook in Europa profiteren wij van de Noord-Koreaanse dwangarbeid. Ik denk mede daarom dat het goed is om er aandacht aan te besteden.”

Zijn wetenschappelijke agenda kent daarmee een activistisch vleugje – een kwalificatie die hij overigens als geuzennaam draagt. Breuker: “Mijn wetenschap is activistisch geworden door de structurele problemen die ik ben tegengekomen in mijn onderzoek naar Noord-Korea, en doordat ik zie dat praten met Noord-Korea tot niets leidt.” Zo rapporteerde de VN in 2014 dat in iedere politieke afspraak met Noord-Korea zou moeten worden gesproken over diens schending van mensenrechten. “Destijds was iedereen het er mee eens, maar nu mag het woord niet meer worden gebruikt. Een open, maar tegelijk sterk a-liberaal Noord-Korea wordt zo een reële mogelijkheid. Moeten we daar aan meewerken? Nee, maar we doen het wel.”

Koreaanse eenwording

Toch toont Breuker zich niet cynisch, zoveel blijkt wel uit zijn antwoord op de vraag hoe we dan om zouden moeten gaan met Noord-Korea. “Misschien moeten we Kim Jong-un wel gratie verlenen, hoe onverteerbaar dat ook is op een bepaalde manier, als dat er voor zorgt dat de concentratiekampen gesloten worden.” Ook acht hij een Koreaanse eenwording in de vorm van een federatie niet onmogelijk. “President Moon van Zuid-Korea is volgens mij opzoek naar een point of no return om er voor te zorgen dat zijn toekomstige opvolgers zijn politieke toenaderingen niet ongedaan kunnen maken.” Een eenwording is echter niet zonder gevaar. “We zien nu al dat Zuid-Korea haar eigen waarden moet compromitteren als gevolg van de toenadering. Zo is er sprake van een afname van vrijheid van meningsuiting omdat Noord-Korea niet tegen het hoofd mag worden gestoten.”