Press "Enter" to skip to content

Arnoud Boot: Echte oorzaken financiële crisis niet aangepakt. Europese megabanken slecht idee


Ad Verbrugge in gesprek met Arnoud Boot, hoogleraar ondernemingsfinanciering en financiële markten, over de oorzaken van de financiële crisis en hoe deze nog maar ten dele zijn aangepakt.

De financiële crisis ligt inmiddels al weer tien jaar achter ons. Maar er zijn nog steeds zorgen, volgens Arnoud Boot, hoogleraar… Niet alleen zit het financieel stelsel nog vol met schulden, ook is het door de wijze van vervlechting is het nog steeds vatbaar voor risico’s van binnenuit. In dit gesprek met Ad Verbrugge kijkt hij terug op de afgelopen tien jaar en blikt hij vooruit op de uitdagingen die nog voor ons liggen.

Internetzeepbel was tussencrisis

            De financiële crisis van 2008, hoe kon het ook al weer gebeuren? “Het is goed te begrijpen dat de oorzaken van de crisis destijds werden gezien als oplossingen voor de dot-com zeepbel van 2001. Toen kwam aan het licht dat risico’s niet goed uitgesmeerd waren, waardoor gestructureerde producten – zoals credit default swaps – als stabiliserend werden gezien. “

            Toch zijn het dezelfde ‘stabiliserende’ producten geweest die in 2008 voor de echte problemen hebben gezorgd. Boot: “Er zijn drie belangrijke oorzaken die hier ten grondslag aan liggen. Ten eerste wist niemand voor de crisis meer waar de risico’s zaten. Ten tweede voelde niemand zich verantwoordelijk voor de onderliggende leningen, die te makkelijk werden uitgegeven omdat ze toch konden worden doorverkocht. En ten derde werd het kenmerkende kuddegedrag van financiële markten door digitalisering alleen maar versterkt. Dit bij elkaar zorgde voor de gevaarlijke cocktail die tot de crisis heeft geleid.”

Oorzaken niet fundamenteel aangepakt

            De vraag blijft dan natuurlijk: zijn deze oorzaken daadwerkelijk aangepakt, of heeft men aan symptoombestrijding gedaan? Boot is er niet gerust op. Hij ziet enerzijds dat de getroffen maatregelen enig effect sorteren, anderzijds zijn er volgens hem twee grote problemen die niet zijn aangepakt.

            “Laten we niet vergeten dat de schuldencrisis is aangepakt door nog meer schulden aan te gaan. Overheden hebben leningen verstrekt aan banken om ze te redden maar moesten daarvoor diep in de buidel tasten.” Dat overheden dit deden geeft volgens Boot wel aan hoe afhankelijk we zijn geworden van de financiële sector. “Het evenwicht tussen de reële en de financiële economie is compleet uit balans. Het enige dat kan helpen om dit evenwicht te herstellen is dat banken meer eigen vermogen op de balans hebben, zodat verliezen beter kunnen worden geabsorbeerd en niet buiten de sector hoeven worden te verhaald.”

            Het andere probleem betreft het voornemen van de Europese unie om paneuropese fusies tussen banken aan te moedigen, waardoor banken een beoogd schaalvoordeel kunnen verkrijgen. “Hier protesteer ik fel tegen. Dé standaard kritiek op financiële instellingen is dat ze zijn losgezongen van de omgeving, en dat die ontworteling de crisis mede heeft veroorzaakt. Europese megabanken creëren is volgens mij dan wel het laatste wat je moet doen.” Dit wil niet zeggen dat Boot tegen alle vormen van Europese vervlechting is. “Op zich is het bijvoorbeeld goed om het toezicht op banken op Europees niveau te regelen. Lokale toezichthouders bevoordelen toch vaak hun eigen banken.”

Geen Verenigde Staten van Europa

Volgens Boot doen deze problemen zich voor vanwege wat een clash van wereldbeelden zou kunnen worden genoemd. “Kijk. Als je er van overtuigd bent dat wij een soort Verenigde Staten van Europa zijn, dat wij ons Europeaan voelen, dan is de gedachte dat er grotere banken moeten komen best logisch. Echter zitten we momenteel niet in die realiteit. Er zijn allerlei bewegingen binnen landen waarin de vraag om soevereiniteit en nationale identiteit steeds harder luidt. De huidige Europese aanpak legt een paradox bloot: door de verdere vervlechting is onze sympathie voor bijvoorbeeld Grieken en Duitsers niet toegenomen, maar juist afgenomen.”

            Welke oplossingen ziet Boot? “Ten eerste moeten banken het eigen vermogen aanzuiveren. Ten tweede moeten we ons fiscaal systeem aanpassen. Nu is het zo dat vreemd vermogen fiscaal aantrekkelijker is dan eigen vermogen. Dat moet op de schop. Ten derde moet de afhankelijkheid van financiële markten worden verkleind, bijvoorbeeld door particulieren en bedrijven de mogelijkheid te bieden hun spaargeld bij een centrale bank te stallen. Uiteindelijk dwingt dit banken er toe dat ze zich veiliger gaan financieren.”