Press "Enter" to skip to content

Sjoerd Bakker: Ethiek meegeven aan huidige IT-revolutie bijna onmogelijk


Ad Verbrugge in gesprek met Sjoerd Bakker, onderzoeker bij FreedomLab en schrijver, over zijn boek From Luxury to Necessity en de nieuwe technologische revolutie.

In het boek From Luxury to Necessity schetst Sjoerd Bakker de ontwikkeling van technologische veranderingen en hoe deze nieuwe betekenis geven aan ons leven. “In geschiedenis zie je dat technologieën in eerste instantie voor industriële doeleinden worden ingezet”, zo zegt Bakker. “De trein werd bijvoorbeeld ontworpen voor het vervoeren van kolen afkomstig uit de Engelse mijnbouw.” Langzamerhand worden treinen echter steeds meer gemeengoed, waardoor ze de aandacht trekken van mensen die er een ander gebruik in zien. “De bovenklasse vond de treinen erg spannend en experimenteerde met het meerijden achter een trein door er een wagon achter te hangen. Pas veel later volgde de rest van de bevolking; namelijk toen treinreizen op grote schaal commercieel mogelijk werd.”

Technologische revoluties kennen patroon

Andere grote technologische revoluties – elektriciteit, licht – kennen ook een patroon. Door dit patroon te herkennen wordt ook zichtbaar welke emancipatoire mogelijkheden deze revoluties met zich meebrengen: mensen worden bevrijdt van hun beperkingen en kunnen nieuwe praktijken ontwikkelen. “Het zijn met name de nieuwe praktijken die ontstaan die economisch waardevoller zijn dan de adoptie van de technologie zelf”, zegt Bakker. “Neem de Amerikaanse autocultuur van de jaren 50. Doordat auto’s toegankelijk werden voor iedereen ontstonden er ook nieuwe gebruiken die compleet nieuwe industrieën mogelijk maken, zoals de drive-in bioscoop en het wegrestaurant.”

Binnen deze emancipatiebeweging zien we een dynamiek waarbinnen de overheid ook in beeld komt. De overheid heeft een tweezijdige rol binnen dit proces: ze moet in eerste instantie zorgen voor democratisering en later voor regulering. “In eerste instantie is er een staat van euforie en ziet de overheid er op toe dat iedereen toegang krijgt tot de nieuwe kansen die deze ontwikkeling mogelijk maakt. Pas daarna gaat ze zich toeleggen op regulering, zodra de technologie uitgerijpt is en de schaduwzijden wat meer aan het licht komen.”

Karakteristieke van digitalisering

Dit proces zien we ook in de revolutie waarin we ons nu bevinden: de opkomst van informatietechnologieën. De vraag is of er niet iets eigenaardigs is aan deze revolutie die haar onderscheid van anderen. Bakker: “Het is opvallend dat de effecten van alle vorige technologische revoluties duidelijk zichtbaar waren in productiviteitscijfers. Dit is niet het geval met informatietechnologieën. Desondanks lijkt het wel heel ingrijpend te zijn wat betreft ons dagelijks leven.”

“Wat informatietechnologieën gaan brengen is heel moeilijk te voorspellen”, denkt Bakker. “Wat ik laat zien is dat het initiële doel van technologieën vaak losstaat van het eindgebruik. Het is dus heel moeilijk om op voorhand een ethiek mee te geven aan de ontwikkelingen die ons op dit moment omringen.”